De Zusters Redemptoristen in Brugge

Voorgeschiedenis van de site

Op de ligging van het huidige klooster in de Katelijnestraat bevond zich een klooster van Kapucinessen (Penitenten van Bourbourg) van 1699 tot 1784 en van 1791 tot 1796. Zij waren het die de devotie tot het H. Hart in Brugge invoerden, in 1707. Ze kwamen voor het eerst naar Brugge in 1644 (bij de Jeruzalemkerk). In 1652 woonden ze bij de Sint-Annakerk. Na die twee kortstondige pogingen kwamen ze zich in 1699 rechtover de Bogaerdenschool vestigen. In 1701 werd hun klooster gebouwd en in 1706 hun kerk. Na hun definitieve uitwijzing in 1796 bleven ze in Brugge, eerst in de Zilverstraat, vervolgens in de Hoedenmakersstraat en vanaf 1806 in de Refuge van de abdij van Sint-Andries in de Boeveriestraat, waar ze woonden tot in 1970, datum waarop het klooster werd opgeheven en de eigendom verkocht om er een Holiday Inn hotel te bouwen (de kapel en de gevels van de refuge bleven bewaard). Het altaar van de vroegere kerk in de Katelijnestraat namen ze mee maar het is me niet bekend waar het zich thans bevindt.

Zusters Redemptoristen in Brugge

In 1841stichtten zusters Redemptoristen in Brugge het eerste klooster van hun orde in België. Ze waren afkomstig uit Wenen, stad van waaruit de H. Clemens Hofbauer en de zalige Joseph Passerat de eerste stichtingen van Redemptoristen buiten Italië tot stand brachten. De zusters woonden eerst in de Goezeputstraat. In 1845 kochten ze het vroeger kapucinessenklooster aan. Onmiddellijk bouwden ze een klooster en een kleine kerk, die werd ontworpen door een Weense redemptoristenbroeder. Het werd één van de eerste neogotische gebouwen in België.

De Redemptoristen hadden de bedoeling zich eveneens in Brugge te vestigen. Aanvankelijk kwamen een viertal paters (ook pater Passerat, die directeur van het zusterklooster werd na 1848) wonen in een huis gelegen naast het klooster van de Zusters Redemptoristen. Daarna kochten ze het Recollettenhof, de  eigendom waar vroeger de minderbroeders hun klooster hadden (dat ondertussen was afgebroken). Op verzoek van bisschop Malou verkochten ze een deel hiervan, waarop de H.-Magdalenakerk werd gebouwd, en toen ze het niet verstandig vonden om een klooster met openbare bidplaats te bouwen naast een parochiekerk, verkochten ze het resterende deel van de eigendom aan de stad Brugge (thans Koningin Astridpark). Ze vonden toen een passende plek in Roeselare, waar ze een klooster hebben opgericht dat grote bekendheid kreeg.

In de toren hangen drie klokken met een fijne klank, waarvan men zegt dat er zilver in verwerkt is. Tot begin 20ste eeuw was de kerk zeer druk bezocht, o.m. bij octaven en vieringen. Voor de predikaties tijdens de octaaf voor de H. Alfonsus in augustus, stonden de gelovigen tot ver in de Katelijnestraat te wachten tot ze binnen konden.

De Zusters redemptoristen of ‘Rode Nonnen’ hebben in Brugge een bijzonder teruggetrokken leven geleid. Niettemin hebben ze tot zeer recent hun kerk als openbare bidplaats behouden en hun lokalen opengesteld voor allerhande activiteiten, meer bepaald in verband met Oostpriesterhulp, met de charismatische beweging, etc.

Huidige toestand

De eigendom beslaat ongeveer 1 hectare en bestaat uit de volgende elementen:

  • de kerk in neogotische stijl. Langs binnen tamelijk goed in zijn oorspronkelijke staat bewaard. De gevel werd begin jaren zestig ‘bekleed’ met een neo-romaanse gevel ontworpen door architect Arthur De Geyter.
  • Het klooster dat tamelijk ruim is en waarvan het meest authentieke gedeelte het kloosterpand is. Het gaat om gebouwen met een onmiskenbare charme. Het zijn geen meesterwerken en wijzigingen zouden er onvermijdelijk de oorspronkelijkheid van wegnemen.
  • De tuin rond het klooster
  • De tweede en grotere tuin (vroegere moestuin), afgescheiden van de kloostertuin door een hoge muur. In deze tweede tuin staat een recent gebouw (twintigtal jaren geleden gebouwd) dat als bibliotheek dienstig was.
  • In beide tuinen staan een aantal kleine devotiegebouwtjes met kalvarie of heiligenbeelden.
  • De volledige eigendom is omringd door hoge muren, zowel kant Katelijnestraat als kant Vispaanstraat.

Aangekondigde verkoop

Enkele weken geleden is de Dienst Monumentenzorg van de stad Brugge door verschillende projectontwikkelaars gevraagd naar de stedenbouwkundige mogelijkheden van de eigendom. Hierdoor is deze Dienst op de hoogte gebracht (en is dit wat later ook in de kranten verschenen) dat de kloostergemeenschap uit het klooster was vertrokken en dat de Interdiocesane vereniging opdracht had te verkopen.

Hierop is de Dienst Monumentenzorg een bezoek gaan brengen aan de eigendom en werd een nota opgemaakt voor het schepencollege waarin de architecturale waarde van de kerk en het klooster werden onderstreept en er tevens werd op gewezen dat in vroegere gemeentelijke plannen de tuin als te bewaren groene zone werd aangeduid. De Dienst suggereerde dat de stad Brugge zelf de aankoop zou overwegen, enerzijds ter bescherming van de gebouwen, anderzijds om er uitbreidingsmogelijkheden te vinden aan de Kunstacademie en de Nijverheidsschool, er rechtover gehuisvest en eng behuisd.

De nota is vanwege het schepencollege teruggekeerd met volgende berichten:

  • bij navraag dient meegedeeld dat in geen geval een hotel op die plek zal worden toegelaten;
  • aankoop door de stad wordt momenteel niet overwogen;
  • de Dienst Monumentenzorg wordt verzocht de zaak verder te volgen en naargelang komende ontwikkelingen, nieuwe suggesties te doen.

Wat betreft de Administratie Monumenten & Landschappen (Vlaamse administratie), die is van verschillende kanten verzocht een procedure van bescherming in te zetten, minstens voor de kerk, die dit ten overvloede verdient. De nabije toekomst zal leren of ze hierover inderdaad een dossier zal opstellen.

Conclusie

  • Dat de eigendom verkocht wordt is duidelijk (een vraagprijs van 100 miljoen BEF wordt vermeld).
  • Dat nog geen enkele eventuele koper al zo ver is dat hij een plan zou indienen of een stedenbouwkundig attest zou aanvragen, voorafgaand aan het afsluiten van de koop, is even duidelijk.

Andries Van den Abeele
November 2004

www.andriesvandenabeele.net